Levend verlies: leren leven met wat blijft
Sommige verliezen hebben een duidelijke vorm. Iemand overlijdt, je relatie eindigt of je kunt je kind niet meer zien. Hoe pijnlijk ook, het is een gebeurtenis waar het verlies aan verbonden is.
Bij levend verlies ligt dat anders. Je kind heeft een chronische ziekte, je partner verandert door een ongeluk of dementie, je gezondheid komt niet meer terug. De toekomst die je voor je zag blijkt ineens niet meer mogelijk. Je bent iets kwijtgeraakt, maar tegelijk is het er gewoon nog.
Misschien maakt dat levend verlies zo ingewikkeld.
Het blijft terugkomen
Bij veel verliesvormen hopen mensen dat de tijd zijn werk zal doen. En dat doet het soms ook, alleen niet altijd op de manier die we verwachten. Sommige verliezen verdwijnen niet naar de achtergrond. Ze komen steeds opnieuw voorbij. In een ziekenhuisbezoek, een verjaardag, een lege stoel, weer een confrontatie met wat vroeger vanzelfsprekend was. Er is geen moment waarop je kunt zeggen: “Nu is het klaar”. Het leven stelt dezelfde vraag keer op keer op keer.
Wanneer je iets moet slikken wat je niet wilt is dat een heel taai proces. Je zoekt naar een manier om ermee om te gaan. Je probeert positief te blijven en zet je schouders eronder. Maar tegelijk blijft ook je diepe verlangen dat het anders was.
Verteren
Misschien lijkt levend verlies nog het meest op verteren. Sommige dingen in het leven krijg je eenvoudigweg voorgeschoteld ook al had je dat nooit willen hebben. Verwerken en verteren betekent niet dat je het lekker gaat vinden. Ook niet dat je blij wordt met wat je is overkomen. Sommige dingen blijven bitter. Sommige dingen blijven pijnlijk.
Verlies raakt bovendien nooit alleen je gedachten. Een ingrijpende gebeurtenis werkt door in je hele systeem. Je kunt letterlijk een knoop in je maag voelen. Het kan je benauwen, uitputten of voortdurend gespannen maken. Je relaties veranderen. Je toekomstbeeld verandert. Je lichaam verandert mee. Bij verwerken en verteren is je hele systeem betrokken fysiek, emotioneel, relationeel en soms ook existentieel. Het kost tijd voordat lichaam, hoofd en hart zich opnieuw leren verhouden tot wat er gebeurd is. Verteren betekent misschien vooral dat je ruimte maakt voor de werkelijkheid zoals die is en het proces zijn werk laat doen.
Donker is donker en licht is licht
Soms wordt over een rouwproces gesproken alsof er aan het einde van het proces een vorm van verlichting wacht. Alsof verdriet uiteindelijk plaatsmaakt voor geluk. Voor veel mensen werkt het niet zo. Verdriet blijft verdriet. Gemis blijft gemis. Een chronische ziekte blijft een chronische ziekte. Sommige dingen worden niet lichter.
Maar het donker hoeft niet te verdwijnen om ook het licht weer te kunnen zien. Naast verdriet kun je ook weer leren om liefde, schoonheid, verbinding en betekenis te ervaren. Misschien is dat uiteindelijk waar levend verlies over gaat. Over leren leven met wat blijft. En dat het leven, zelfs wanneer het anders loopt dan gehoopt, niet ophoudt om leven te zijn.
